VISUS 1|2015


VLOEISTOFINTERACTIE:

'Probleemoplosser of veroorzaker?'

De reden van een ontstekingsreactie in het oog kan heel divers zijn. Dit artikel gaat in op de interactie tussen lensmateriaal met de traanfilm en contactlensvloeistoffen.

Door Marco van Beusekom, BOptom

 

Proteïnen en contactlenzen

De traanlaag bevat ongeveer 100 verschillende soorten proteïnen. Lysozyme – dat een grote antimicrobiële werking heeft – omvat circa 30% van het totaal1. Gedenatureerde proteïnen op de contactlens vormen een goed aanhechtingsmedium voor bacteriën.

 

Dit komt doordat zij veranderd zijn van structuur en vanwege de denaturatie geen actieve rol meer spelen in de verdediging tegen micro-organismen1. Van belang is dat niet de hoeveelheid proteïnen op het lensmateriaal maatgevend is, maar hoeveel van deze proteïnen in hun actieve staat blijven.

 

Hydrogel versus silicone hydrogel

Het interessante van de meer recente inzichten is dat er een verschil is tussen hydrogel en silicone hydrogel materialen. Silicone hydrogel materialen nemen minder proteïne op dan de hydrogels2,3. Ook blijkt dat ondanks een lagere hoeveelheid proteïne, er relatief meer denaturatie van deze proteïnen plaatsvindt op silicone hydrogel materialen3.

 

Zowel tussen de verschillende silicone hydrogels als de hydrogels verschilt de hoeveelheid activiteiten van de proteïnen onderling2. Ook de overige traanbestanddelen, zoals bijvoorbeeld lactoferrine en lipiden, beïnvloeden de actieve staat van lysozyme op en in het lensmateriaal4.

 

In Nederland droeg in 2012 ongeveer 65% van de contactlensdragers zachte herbruikbare lenzen. Slechts 9% droeg daglenzen5. In principe gebruiken de dragers van herbruikbare lenzen onderhoudsproducten om de lenzen te reinigen en te desinfecteren.

 

In 2010 publiceerden Luensmann et al. een artikel waarin de effectiviteit van proteïne verwijdering van Multi Purpose Systems (MPS) en peroxide vloeistoffen werd onderzocht op een aantal verschillende lensmaterialen (zowel hydrogel als silicone hydrogel6. In hun conclusie stellen zij dat de verwijdering van proteïnen zoals lysozyme en albumine afhankelijk is van het type lensmateriaal. Ook stellen ze dat het ‘rubben’ van de lens de hoeveelheid proteïne niet verminderde, in vergelijking met ‘non-rubbed’ lenzen.

 

Vloeistofinteractie

Het gebruik van vloeistoffen bij herbruikbare lenzen is absoluut noodzakelijk om voldoende desinfectie van de lenzen te waarborgen. Daarmee wordt de kans op corneale infecties hopelijk kleiner. Sinds de problemen met Fusarium in 2005 en 2006 zijn ook de eisen aan de desinfecterende werking van contactlensvloeistoffen aangescherpt.

 

Het is daarom belangrijk om in de contactlenspraktijk altijd te werken met de modernste producten, die daarmee voldoen aan de meest recente eisen. Sinds 2002, met name na de publicatie van een wetenschappelijk artikel van Jones et al.7 over het optreden van significante hoeveelheden staining bij het gebruik van de geconserveerde vloeistof met PHMB (desinfectantia) in combinatie met het Balafilcon A materiaal (silicone hydrogel contactlenzen), is er veel aandacht voor deze complexe interactie.

 

Fusarium

Eén van de aspecten die waarschijnlijk hebben bijgedragen aan het ontstaan van de vele Fusarium-infecties in 2005 en 2006, is de opname van de desinfectanten uit de vloeistof in het lensmateriaal. Hierdoor werd de desinfecterende werking van de vloeistof minder in de houder8. Dit fenomeen, wat als ‘uptake and release’ van desinfectanten bekend staat, wordt beschreven in een artikel van Jones et al.9

 

In de afgelopen jaren hebben diverse onderzoekers gerapporteerd over de cytotoxische effecten van MPS en Multipurpose Desinfection Solution (MPDS) vloeistoffen op de weerbaarheid van epitheelcellen tegen micro-organismen.10-12 Het epitheel vormt een belangrijke verdediging tegen deze micro-organismen. Als deze door de cytotoxische werking van vloeistoffen minder weerbaar wordt, dan doet zich de vraag voor of het gebruik van vloeistof (bedoeld om middels desinfectie de kans op infectie te verlagen) niet contraproductief werkt.

 

Dit aspect van contactlensverzorging staat momenteel volop in de aandacht, maar er moet hierover nog veel meer bekend worden voordat er conclusies getrokken kunnen worden.

 

Wel kan er geconcludeerd worden dat het aantal gevallen van microbiële keratitis door de komst van hyperzuurstof doorlatende lenzen niet is gedaald13. Inmiddels is vloeistof-incompatibiliteit geïdentificeerd als een bijdragende factor aan het ontstaan van bacteriële corneale infecties14. Professionals zullen hier dus in de contactlenspraktijk bewust van moeten zijn en proberen de dragers met vloeistof-interactieproblemen te identificeren.

 

Conclusie

De balans van de traanlaag kan in de loop van de tijd worden verstoord door de interactie van het contactlensmateriaal met de traanlaag en onderhoudsproducten. Proteïnen hebben in de traanlaag een functie ten aanzien van de bescherming tegen micro-organismen. Maar als deze proteïnen denatureren kunnen zij deze functie niet meer uitoefenen en kunnen zelfs een immuunreactie uitlokken. Niet de hoeveelheid opgenomen proteïnen in het lensmateriaal is van belang, maar de hoeveelheid die zich in de natuurlijke - dus goede - staat in de traanlaag bevindt.

 

Naast proteïnen speelt ook het gebruik van onderhoudsproducten een rol in het ontstaan van complicaties bij het dragen van contactlenzen. De laatste jaren is meer inzicht verkregen in de effecten die onderhoudsproducten kunnen hebben op de weerstand van epitheelcellen tegen micro-organismen. Inmiddels zijn deze onderhoudsproducten ook aangemerkt als één van de bijdragende factoren die kunnen leiden tot een corneale infectie doordat de weerstand van epitheelcellen tegen micro-organismen mogelijk wordt verlaagd.

 

Het plaatsen van een contactlens op het oog kan in potentie de oculaire immuunbalans verstoren met een ontstekingsreactie als gevolg. Het is onze taak om ervoor te waken dat deze balans niet wordt verstoord, door bijvoorbeeld interactieproblemen. Tijdig ingrijpen kan ervoor zorgen dat de juiste balans blijft bestaan.