VISUS 2|2015

DE KWESTIE: FUNDUSFOTO OP FACEBOOK

 

Medisch ethicus Ghislaine van Thiel en jurist Jos Dute buigen zich over een kwestie. Deze keer: Advies vragen aan collega's op internet.

 

UP

Professor J.C.J. Dute

Medisch ethicus Ghislaine van Thiel

DE KWESTIE: FUNDUSFOTO OP FACEBOOK

 

Een man van 43 jaar oud komt met klachten van wazig zien bij de optometrist. De optometrist maakt een fundusfoto en ziet afwijkingen aan de macula. Hij twijfelt wat de mogelijke diagnose kan zijn en besluit de foto op een Facebook-forum te plaatsen.

Er komen tal van reacties, waarbij de meeste leden van het forum aangeven dat het een variatie van normaal is. Eén lid geeft aan dat hij twijfelt of het niet een centrale serieuze choriorethinopathie kan zijn, maar van de 42 reacties is hij de enige die dit oppert. In hoeverre is de actie van de optometrist ethisch verantwoord en mag je in dit geval uitgaan van de mening van de meerderheid? We vroegen het jurist Jos Dute en medisch ethicus Ghislaine van Thiel.

 

Professor mr. J.C.J. Dute, hoogleraar gezondheidsrecht, Radboud Universiteit Nijmegen:

 

“Via sociale media kunnen optometristen op eenvoudige en snelle wijze ervaringen en inzichten met elkaar uitwisselen. Bijvoorbeeld –zoals hier - bij twijfel over de diagnose. Dat biedt kansen om de kwaliteit van de optometrische zorgverlening te bevorderen. Wel kleven aan sociale media risico’s, in het bijzonder voor de privacy van de patiënt. Een Facebook-account laat zich niet zo gemakkelijk afschermen.”

 

“Informatie die op internet staat, verspreidt zich bovendien snel en is moeilijk te verwijderen. Juist door het open karakter van internet zal de optometrist zich er zorgvuldig van moeten vergewissen dat de vertrouwelijkheid van de patiënten-informatie bewaard blijft. De regels van het beroepsgeheim gelden onverkort voor de communicatie via internet.”

 

“Voorop staat dat geen informatie op internet dient te worden gezet die kan worden herleid tot de individuele patiënt. Gegevens dienen dus te worden geanonimiseerd en foto’s dienen onherkenbaar te worden gemaakt. Bedenk daarbij wel dat patiëntengegevens - als deze worden gecombineerd met andere informatie die over de patiënt op internet staat - tot herkenbaarheid kunnen leiden. Ook kan voorkennis bij de ontvanger van de gegevens tot herkenbaarheid leiden.”

 

“Bij twijfel of de vertrouwelijkheid wel kan worden gegarandeerd, dient wat mij betreft te worden afgezien van het gebruik van het betreffende medium. Soms wordt gesteld dat in zo’n geval toestemming aan de patiënt kan worden gevraagd. Ik vind echter dat de toestemming niet behoort te worden gebruikt om haperende vertrouwelijkheid af te dekken. Bovendien dient de patiënt dan naar behoren te zijn geïnformeerd, onder meer over wie de informatie allemaal onder ogen kan krijgen. Dat zal in de praktijk lastig zijn.”

 

“Als het gaat om het wegen van de reacties: bedenk dan dat aantallen niet beslissend hoeven te zijn. Die ene reactie, van de 42 zoals in bovenstaande casus, kan wel de best onderbouwde en meest overtuigende mening zijn. Als de optometrist zich in rechte moet verantwoorden zal hij moeten kunnen aangeven waarom hij die opvatting niet is gevolgd. Dat 41 andere optometristen er anders over dachten is bepaald niet zonder belang, maar hoeft niet in alle gevallen doorslaggevend te zijn.”

 

“De KNMG heeft eind 2011 de handreiking ‘Artsen en Social Media’ uitgebracht, waarin ook voor andere zorgverleners dan artsen nuttige wenken zijn opgenomen. Het gaat dan niet alleen over de vertrouwelijkheid, maar ook over andere aspecten van de omgang met social media, zoals de communicatie met de patiënt (beter geen vrienden mee worden op Facebook) en de dreigende vervaging van de grens tussen openbaar en privé.”

 

 

Medisch ethicus Ghislaine van Thiel van het UMC Utrecht:

 

“Het is natuurlijk heel normaal dat je in dit geval met collega’s gaat overleggen. Wat betreft Facebook is het belangrijk dat dit om een besloten forum gaat. Waar dus ook duidelijk is dat de leden ervan wel echt kennis in huis hebben. Maar ook bij een besloten forum, is het goed om je te realiseren dat Facebook niet waterdicht is. Er zitten altijd veiligheidsrisico’s aan en daarom moet je heel zorgvuldig omgaan met beeldmateriaal.

 

“Bij dit voorbeeld moet je ervoor zorgen dat de foto op geen enkele manier te herleiden is naar de patiënt. Bij een fundusfoto is de herkenning uiteraard klein, maar het is belangrijk dat niemand identificerende persoonsgegevens uit bijvoorbeeld het onderwaterscherm van de foto kan halen. Om problemen te voorkomen is het altijd netjes om een patiënt om toestemming te vragen vooraf. Dan heb je sowieso de vrijheid om de foto te plaatsen.”

 

“Als het gaat om de kwaliteit van die meningen, is het belangrijk dat je weet wie er op dit forum zitten. Dus dat je als optometrist niet alleen jezelf de vraag stelt of dit professionals zijn, maar ook wat de kwaliteiten zijn van de andere forumleden. Met die gedachte in je achterhoofd, kun je de mening van de meerderheid volgen. Vooral omdat die hier zo ruim is. Wel is natuurlijk interessant om dan eens door te praten met die ene persoon en te vragen waar de bewuste reactie op gebaseerd is. Daarbij blijft het de ethische plicht van de optometrist om elke beslissing goed af te wegen.”

 

“Wat ik me wel afvraag is waarom je als professional kiest voor een Facebook-forum. Die keuze vind ik ongewoon. De meeste hulpverleners hebben andere structuren om met collega’s te overleggen. Een online forum is niet ethisch onverantwoord, maar gezien de onveiligheid van gegevens op internet niet de beste plek voor medisch overleg.”