Photo credit: umpcportal.com via Foter.com / CC BY-ND

VISUS 3|2016

 

MOETEN WIJ ONZE OGEN BESCHERMEN TEGEN BLAUW LICHT?

Het schadelijke effect van blauw licht, onder meer veroorzaakt door intensief beeldschermgebruik, krijgt steeds vaker aandacht in de media. Moeten we om die reden niet eens beginnen met het beschermen van onze ogen? Optometrist Tom Wille zocht het uit.

UP

MOETEN WIJ ONZE OGEN CONTINU GAAN BESCHERMEN TEGEN BLAUW LICHT?

De laatste jaren is er in de media steeds meer aandacht voor het schadelijke effect van blauw licht, onder meer veroorzaakt door intensief beeldschermgebruik. Moeten we om die reden niet eens beginnen met het beschermen van onze ogen? Optometrist Tom Wille zocht het uit.

 

Door Tom Wille (redactie)

 

Als optometrist weet je natuurlijk dat uv-licht schadelijk is voor de ogen. Het voorsegment absorbeert de meeste uv-straling, waardoor er cataract of een pterygium kan ontwikkelen. In sommige onderzoeken wordt bovendien gesuggereerd dat het droge ogen kan veroorzaken. Verder is het algemeen bekend dat presbyopie het vroegst begint in gebieden met de hoogste uv-waarden.

 

De normale leeftijdsgerelateerde veranderingen in de ooglens (verkleuring van de lens, meer lichtverstrooiing en verminderde elasticiteit) worden versneld door een verhoogde blootstelling aan uv-licht. Dit zorgt voor een verminderd accommodatievermogen.1,2 Dankzij de cornea en de ooglens bereikt slechts twee procent van de uv-straling het netvlies, maar ook daar kan er op termijn schade ontstaan.3

 

Speciale bril

De laatste jaren is er in de media steeds meer aandacht voor het schadelijke effect van blauw licht, hetgeen onder meer veroorzaakt zou worden door veel beeldschermwerk. Daarom wordt voor beeldschermbrillen vaak geadviseerd om een coating op de glazen te nemen met een blauwfilter. Gewoon daglicht bestaat voor 25 tot 30 procent uit blauw licht4 en ledverlichting bevat 35 procent blauw licht.5

In huizen en kantoren komen steeds meer energiezuinige lichtbronnen, hetgeen dus samen gaat met een aanzienlijk toegenomen blootstelling aan blauw licht. Hierbij komt dan nog het gebruik van smartphones, tablets en laptops.

 

De intensiteit van daglicht is echter vele malen hoger dan van kunstlicht. Ter vergelijking: in een thuissituatie ligt het verlichtingsniveau gewoonlijk op 150 lux en in kantoren is 500 lux de norm. Een zonnige dag is goed voor 100.000 lux en een bewolkte dag altijd nog voor 1000 lux. Het is dus maar de vraag in hoeverre het licht binnenshuis slecht is voor de ogen.

 

Uit onderzoek is gebleken dat de grootste schade aan retinale cellen wordt veroorzaakt door licht met een golflengte tussen de 415 en 455nm, met een piek bij 435nm +/- 20nm.4,5 Dit wordt blauw-violet licht genoemd. Blootstelling hieraan is één van de risicofactoren voor het ontstaan van maculadegeneratie (MD). Niet al het blauwe licht is echter schadelijk. Blauw-turquoise licht (465-495nm) is essentieel voor de slaap/waak cyclus, het geheugen, humeur, cognitief vermogen en pupilreactie. Het is ook nodig voor de visus en kleurwaarneming.4

 

Veranderingen in het netvlies door veroudering

Wanneer het oog ouder wordt, verandert de licht-transmissie en de absorptie van licht. Dit heeft voornamelijk te maken met het langzaam geler worden van de lens. Hierdoor komt er ook minder blauw licht het oog binnen.6,7 Toch bereikt nog steeds een significante hoeveelheid blauw licht het netvlies. Op jonge leeftijd is ongeveer 20 procent van het licht dat op het netvlies terecht komt blauw licht, op 50-jarige leeftijd is dat nog rond de 14 procent en bij 70 jaar 10 procent.8

 

Aan de andere kant is er sprake van verouderingsprocessen in het oog die het netvlies juist gevoeliger maken voor schade. Pigment in de macula bevat carotenoïden zoals luteïne en zeaxantine, welke de lichtstralen met een korte golflengte filteren voor het de fotoreceptoren en RPE bereikt. Dit is dus een natuurlijke bescherming tegen schade door blauw licht.9,10 De pigmentmoleculen in de macula spelen ook een rol bij het onschadelijk maken van vrije radicalen. Met het toenemen van de leeftijd neemt de hoeveelheid pigment in de macula echter af, zodat het netvlies toch gevoeliger wordt voor fotochemische schade.11,12

 

Aanwezigheid van de stof lipofuscine in de pigmentcellen lijkt een rol te spelen bij het ontstaan van leeftijdsgebonden maculadegeneratie.13 Cumulatieve blootstelling aan blauw licht kan all-trans-retinal activeren in de fotoreceptoren en hierdoor de productie van vrije radicalen induceren.14 De vrije radicalen vallen moleculen aan, waaronder meervoudig onverzadigde vetzuren, een belangrijke component van celmembranen. Deze oxidatieve stress kan de structuren van de fotoreceptoren verstoren en zorgen voor ophoping van het afvalproduct lipofuscine in de pigmentcellen. Van jongs af aan neemt de hoeveelheid lipofuscine in de RPE cellen toe, hetgeen de retina gevoeliger maakt voor fotochemische schade waardoor pigmentcellen uiteindelijk kunnen afsterven.15,16,17

 

Uit verschillende onderzoeken is naar voren gekomen dat er een relatie bestaat tussen chronische blootstelling aan zonlicht en maculadegeneratie. Ook wanneer er op jongere leeftijd sprake is geweest van onvoldoende bescherming tegen de zon is er een groter risico op het ontstaan van maculadegeneratie.18,19,20,21,22

 

Ook patiënten die aan cataract geopereerd zijn, hebben baat bij een goede bescherming van de ogen. Er bestaan ook intraoculaire lenzen die het blauwe licht filteren. Uit experimentele onderzoeken is gebleken dat er hierdoor significant minder RPE-cellen afsterven door lichtschade.25,26 Tot op heden is er echter onvoldoende bewijs dat het gebruik van dergelijke IOL’s het risico op het ontstaan van maculadegeneratie vermindert.

 

Conclusie en de rol van de optometrist

Aangezien er wetenschappelijk bewijs is dat het nuttig kan zijn om de ogen te beschermen tegen blauw licht is er voor optometristen een rol weggelegd om voorlichting hierover te geven aan de patiënt/cliënt. Bij een onderzoek van The Paris Vision Institute bleek dat brillenglazen met de Crizal Prevencia coating van Essilor 20 procent van het schadelijke blauwe licht deflecteren. Hierdoor werd bij een in vitro experiment het afsterven van RPE-cellen met 25 procent verminderd4. Het is echter niet bekend wat het effect zal zijn bij mensen.

 

Behalve het beschermen van de ogen buitenshuis met een goede zonnebril zou je kunnen adviseren om ook op blanke brillenglazen een coating met een blauwfilter aan te brengen. Dit kan ook in combinatie met een uv-filter. Dan zijn de ogen ook beschermd wanneer het niet zonnig genoeg is om een zonnebril te dragen. Het beschermen van de ogen tegen straling van beeldschermen en verlichting binnenshuis lijkt gezien de lage lichtintensiteit echter niet noodzakelijk.

 

De hoeveelheid stralingsbelasting van het kijken naar een volledig wit iPad-scherm (direct tegen je oog aan) is minder dan de helft van de belasting van daglicht op een bewolkte dag.23 Gebruik van een blauwfilter bij het kijken naar een beeldscherm schijnt wel beter te zijn voor de nachtrust, omdat het blauwe licht effect heeft op de melatonine productie.24 De gele glazen die het volledige blauwe spectrum blokkeren zijn niet aan te raden. Dit in verband met het effect op kleurenzien, een verstoord dag- en nachtritme en het cosmetische effect.

 

Om het risico op het ontstaan van MD op latere leeftijd te verminderen is het dus ook in ons land zinvol om de ogen al vanaf jonge leeftijd te beschermen met een goede zonnebril in een oranje-bruine tint waardoor het grootste deel van het blauwe licht gefilterd wordt en die 100 procent van het UV licht filtert. Kortom, er ligt hier een belangrijke rol voor de optometrist om juiste voorlichting en advies te geven.

 

Download PDF artikel en literatuurlijst