VISUS 4|2016

NIEZEN IN DE ZON; EEN OPTISCHE REFLEX

Moet jij vaak niezen als je in de zon kijkt? Dan heb je net als ongeveer één op de vier mensen waarschijnlijk last van de ‘photic sneeze reflex’. Een korte uitleg over dit fenomeen.

 

UP

NIEZEN IN DE ZON; EEN OPTISCHE REFLEX

Last van zo’n irritante nies die net niet doorzet? Kijk dan even in de zon of een andere felle lichtbron en al snel schalt het bevrijdende ’hatsjie’ in het rond. Als je tenminste hoort bij de groep (ongeveer één op de vier mensen) die ‘last’ heeft van de ‘photic sneeze reflex’. Een korte uitleg over dit fenomeen.

 

Door Gabriëlle Janssen (bestuursvoorzitter OVN)

 

De ‘photic sneeze reflex’1, oftewel de ’optische niesreflex’ is een niesreflex bij plotselinge blootstelling aan fel licht bij een aan donker geadapteerde persoon. Medici spreken ook wel van het ACHOO-syndroom2 (spreek uit etsjoe). Dit staat voor ’autosomal dominant compelling helio-ophthalmic outburst’, oftewel: een niet-onderdrukbare, erfelijke aanleg om bij fel licht te niezen.

 

Hoe werkt dit fenomeen? Het eenvoudigste antwoord is dat niemand het precies weet, want lange tijd is er geen onderzoek naar verricht. In 2010 is er voor het eerst een systematisch onderzoek verricht om dit fenomeen te onderzoeken door Nicolas Langer3. Er bestaan diverse theorieën over, maar laat ik eerst de gewone nies eens nader bekijken.

 

150 kilometer per uur

De gewone nies begint met irritatie: zaken als peper, pollen en parfum prikkelen de neus, waarna de zenuwtjes ter plekke een signaal naar de hersenen sturen. Het brein seint vervolgens een antwoord terug naar neus, mond en ademhalingsspieren. Het gevolg is een diepe inademing die we enige tijd vasthouden om druk op te bouwen, gevolgd door een krachtige uitademing. In het algemeen bestaat de nies uit twee fases: een spastische inhaleerfase, gevolgd door een nasale en orale uitademing. Waarschijnlijk wordt de reflex gemoduleerd door het corticale mechanisme. Omdat de kanalen in de neus smal zijn, kan de luchtsnelheid tijdens de nies oplopen tot 150 kilometer per uur. Het betreft hier een reflex. Ook in het oog vertoont een reflex, namelijk constrictie van de pupil.

 

Theorieën

De oudste theorie van Everett4 in 1964 over de optische niesreflex houdt in dat er een vergissing is tussen de optische zenuw en de n. trigeminus op het niveau van de mesencephalon. De hypothese is dat een intense lichtstimulatie van de oogzenuw resulteert in een activatie van de efferente vertakking van de n. trigeminus, de n. maxillaris. Het brein vergist zich als het ware en brengt voor niets een nies op gang.

 

De tweede theorie is de para sympathetische generalisatie, hierbij worden de aanliggende para sympathetische vertakkingen ook geactiveerd. Dus, de projectie van licht op de retina stimuleert constrictie van de pupil en tranen. Hierdoor wordt een neurale generalisatie veroorzaakt waarbij de neus geprikkeld wordt door het zilte vocht. Deze lezing lijkt echter minder waarschijnlijk omdat de vorming van tranen vrij veel tijd in beslag neemt, terwijl een nies vaak binnen een paar seconden losbarst. Zo worden er nog een aantal theorieën besproken.

 

Recent onderzoek

Bij het meest recente onderzoek over de optische niesreflex van Langer et al in 2009 werd de volgende aanname gedaan dat de visuele stimuli in de cortex meer geprikkeld worden dan bij gewone visuele stimulatie. Deze personen zouden ook een sterkere prikkelsensatie hebben in de neus met daarbij activatie van de insula en er zou een co-activatie zijn van de secunadaire somatosenorische corticale gebieden. Aanvullende experimenten zijn echter nodig om bovenstaande te bevestigen.

 

Opgepast

Artsen doen het ACHOO-syndroom af als iets onbeduidends waar vrijwel niemand zwaar onder lijdt. Tegelijkertijd waarschuwen ze voor onvermoede consequenties. Wat als een automobilist vanuit een donkere tunnel ineens het felle licht binnenrijdt? Of als een piloot van een straalvliegtuig de zon vol in zijn gezicht krijgt? Vandaar hun advies: heb je ACHOO en is je leven je lief, draag dan achter het stuur een goede zonnebril.

 

Download PDF artikel