VISUS 4|2016


OCULAIRE BIJWERKINGEN

Sommige medicatie kan invloed hebben op het zicht. Hoewel de kans op oculaire bijwerkingen vaak klein is, is het van belang om hier rekening mee te houden. Daarom moet de optometrist bekend zijn met mogelijke bijwerkingen van veel gebruikte medicatie. Visus zet ze op een rij.

Door Tom Wille (redactie)

 

Antihypertensiva

Als de bloeddruk te hoog of te laag is, kan dat invloed hebben op de ogen. Bepaalde bloeddrukverlagende tabletten kunnen glaucoom verergeren. Dit kan het geval zijn bij gebruik van diuretica en calciumkanaalblokkers, zoals amlodipine en metoprolol. Andere mogelijke bijwerkingen hiervan zijn droge ogen, wazig zien en conjunctivitis. Metoprolol wordt ook voorgeschreven bij migraine.

 

Cholesterolverlagers

Statines zijn middelen om het LDL cholesterol te verlagen. Hiervan is bekend dat ze invloed kunnen hebben op de ogen: wazig of dubbel zien, ptosis, cataract ontwikkeling, macula oedeem en oogdrukverhoging. Een veel gebruikt middel is simvastatine. Gezonde voeding, niet roken en voldoende lichaamsbeweging kunnen soms het gebruik van dit medicijn overbodig maken.

 

Antidepressiva en antipsychotica

Bij veel medicijnen die worden voorgeschreven tegen depressies en psychoses kunnen er bijwerkingen optreden als visusstoornissen, droge ogen en fotofobie. Voorbeelden zijn Prozac (fluoxetine) en Efexor (venlafaxine).

 

Schildkliermedicatie

Te hoge doses of het snel opvoeren van de dosering van thyrax of euthyrox (levothyroxine) kan leiden tot symptomen van hyperthyroïdie met mogelijk dubbel zien, ptosis en afwijkende motiliteit van de oogspieren als gevolg. Andere mogelijke bijwerkingen zijn de pseudo-tumor cerebri en benigne intracraniële hypertensie.

 

Anticonceptiepil

Het gebruik van sommige anticonceptiepillen kan droge ogen veroorzaken door een verminderde traanproductie. Andere mogelijke bijwerkingen zijn onder meer ontsteking van de oogzenuw en trombose van een bloedvat in het netvlies.

 

Tabletten of neusspray bij allergie

Antihistaminica kan droge ogen veroorzaken en het accommodatievermogen beïnvloeden. Dit is bijvoorbeeld het geval bij Zyrtec-tabletten (cetirizine). Ook kunnen ze soms oogdrukverhoging veroorzaken. De oogdruk kan ook verhogen bij gebruik van een neusspray die corticosteroïden bevat, zoals fluticason, beclometason en budesonide.

 

Astma medicatie

Vaak worden steroïden gebruikt door middel van een inhaler, zoals bijvoorbeeld Symbicort (formoterol met budesonide inhalatie). Mogelijke oculaire bijwerkingen zijn cataractontwikkeling en glaucoom. Ook fluctuaties in het zicht en fotofobie kunnen soms voorkomen.

 

Antibiotica

Bepaalde antibiotica kunnen dubbel zicht en/of fotofobie veroorzaken. Dit is bijvoorbeeld het geval bij azithromycine. Minocycline is een tetracycline derivaat en wordt voorgeschreven bij de behandeling van acné. Soms kan het echter een verhoogde intracraniële druk en papiloedeem veroorzaken, wat klachten geeft als hoofdpijn en wazig zicht.

 

Prostaat

Tamsulosine wordt gebruikt om prostaatvergroting te behandelen en het urineren makkelijker te maken. Tijdens een cataract operatie wordt hierdoor de kans op het ‘floppy iris syndroom’ vergroot. Zelfs wanneer gestopt wordt met de medicatie blijft het risico op deze complicatie bij een cataract operatie verhoogd.

 

Antirheumaticum

Hydroxychloroquine en chloroquine zijn medicijnen tegen malaria die tevens worden voorgeschreven bij de behandeling van onder meer rheumatoïde arthritis, systemische lupus erythematosus en het syndroom van Sjögren. Langdurig gebruik van deze medicatie (meer dan vijf jaar) of een hoge dosering kan retina pigment epitheel (RPE) depigmentatie veroorzaken en de receptoren van de staafjes en kegeltjes beschadigen in de macula. Dit geeft het funduscopisch beeld van Bull's-eye maculopathie. Zelfs nadat gestopt is met het medicijn kan het zicht nog verder verslechteren.

 

Anti-aritmicum

De meest voorkomende oculaire bevinding bij patiënten die amiodaron gebruiken tegen hartritmestoornissen is een neerslag in de cornea (cornea verticillata). Deze keratopathie kan symptomen als schitteringen, halo's of wazig zicht veroorzaken en is reversibel. Amiodaron kan ook optische neuropathie induceren. De presentatie hiervan is gelijktijdig en bilateraal met gezichtsvelddefecten en een mogelijk verminderde visus.

 

Calciumregulerende middelen

Bifosfonaten zoals Fosamax (alendroninezuur) helpen bij de preventie van osteoporose bij postmenopausale vrouwen. Er is echter een associatie tussen deze middelen en oogontstekingen, zoals uveïtis, scleritis en episcleritis. In de meeste gevallen beginnen de symptomen van de ontsteking binnen enkele dagen nadat met de medicatie is gestart.

 

Epilepsie/migraine

Topamax (topiramaat) wordt gebruikt om epilepsie en migraine te behandelen. Kort nadat gestart is met dit medicijn kan het gesloten kamerhoek glaucoom veroorzaken. Tevens kan de refractie-afwijking veranderen en het kan de dikte van de retinale zenuwvezellaag beïnvloeden.

 

Erectieproblemen

Viagra (sildenafil) en Cialis (tadalafil) worden vaak voorgeschreven bij mannen met een erectieprobleem. Ze kunnen tijdelijk blauw zicht veroorzaken, omdat ze invloed hebben op de neurotransmissie in het netvlies. Andere mogelijke bijwerkingen zijn ischemische optische neuropathie, centrale sereuze retinopathie en subconjunctivale bloedingen.

 

Bij een verandering van de sterkte of visus en bevindingen zoals dubbel zien, droge ogen, accommodatieproblemen en verhoogde oogdruk is het van belang om rekening te houden met een mogelijk effect van medicatie. Ook veranderingen in medicatiegebruik kunnen van invloed zijn. Het is dan aan te raden om de refractie op een andere dag en tijdstip te herhalen voor het juiste brilvoorschrift. Als niet bekend is waar een bepaald medicijn voor gebruikt wordt of bij twijfel over eventuele bijwerkingen kan de website Farmacotherapeutisch Kompas geraadpleegd worden.

 

Bronnen:

1) Farmacotherapeutisch Kompas

2) Skorin L. The ocular side effects of systemic drugs. Ophthalmology Management. 2014

3) Stephenson M. Systemic drugs with ocular side effects. Review of Ophthalmology. 2011

 

Download artikel en literatuurlijst



UP